Przecinek przed „że” – kiedy nie stawiać?

Przecinek przed że - jakpisac.pl
Przecinek przed że – jakpisac.pl

Przecinek przed że nie jest potrzebny w kilku przypadkach:

  • kiedy że jest częścią składową połączeń wyrazowych: mimo że, chyba że, zwłaszcza że, szczególnie że, tyle że, tylko że, tak że (w znaczeniu: więc),
    • Mimo że padał śnieg, wyszedł z domu i poszedł na spacer.
    • Wyjechał zagranicę, mimo że dostał propozycję pracy w kraju.
    • Poszłabym z tobą, tylko że mam zbyt dużo pracy.
    • Rozumiem cię, szczególnie, że sam to przeszedłem.
    • Przyjedziemy, chyba że się rozchorujemy.
  • kiedy że jest częścią składową połączeń wyrazowych tym bardziej że, dlatego że:
    • Nie przyjdę, tym bardziej że się na mnie obraziła.
    • Zdałem do następnej klasy, dlatego że ciężko pracowałem.

Przecinek przed że – wyjątki

  • Wyjątki od tej reguły da się uzasadnić akcentem. Kiedy akcent w zdaniu pada na samo słowo dlatego, wówczas stawiamy po nim przecinek:
    • Wyszedł ze szkoły DLATEGO, że miał umówionego dentystę.
    • Znalazła pracę DLATEGO, że potrzebowała środków do życia.
  • Kiedy że występuje obok spójników współrzędnych łącznych, rozłącznych i wykluczających: a, oraz, lub, ani:
    • Nie powiedział mi, że mnie kocha ani że mnie lubi.
    • Powiedział, że ma drugi komputer i że mi go pożyczy na jakiś czas.
    • Obiecała, że się ze mną zobaczy albo że przyjdzie odwiedzić moich rodziców.

Przecinek przed że w szkole

Szkoła kłamie.

Skoro już przyciągnęłam Twoją uwagę, czas na wyjaśnienie, o co mi chodzi. Nie mówię o dobrym wychowaniu czy nauce zachowań prospołecznych. Chodzi raczej o to, że w szkole na lekcji języka polskiego pojawia się dużo zasad, które są źle tłumaczone. Albo są tłumaczone nie do końca. A może i źle rozumiane przez odbiorców.

W każdym razie przez wiele lat dorosłego życia stosujemy zasady, które „poznaliśmy” w podstawówce, nie wiedząc, że faktyczna norma brzmi zupełnie inaczej.

Trudno szukać winnych, zastanówmy się lepiej, co z tym zrobić. Jeśli zależy Ci na tym, żeby pisać poprawnie, szukaj na ten temat informacji samodzielnie.

Jedną z takich zasad, która zapisała się na trwałe w świadomości użytkowników języka polskiego, jest ta o przecinku przed „że”. Szkoła mówi: przed „że” stawia się przecinek. To prawda, o ile nie zmienimy brzmienia tej zasady na: przed „że” zawsze stawiamy przecinek.

Przecinek przed że – wyniki ankiety

Przeprowadziłam ankietę, chcąc sprawdzić, jaka jest nasza świadomość interpunkcyjna w kontekście że. Jej wynik ani trochę mnie nie zdziwił. Zobaczcie:

  • Nie chciałem wychodzić z domu, zwłaszcza że miałem katar.

W 80% przypadków przecinek postawiony był błędnie – albo rozdzielał wyrażenie zwłaszcza że, albo w ogóle go nie było (to znacznie rzadziej). Dlaczego tutaj przecinek znajduje się w takim, a nie innym miejscu? Ponieważ połączenia tego typu nie rozdzielamy, że jest tutaj częścią składową.

Niektórzy mogliby się spierać, twierdząc, że przecinek rozdzielający wyrażenie jest uzasadniony akcentem w zdaniu. Mógłby, bo istnieje taka zasada, natomiast w tym przypadku akcentowanie wyrazu zwłaszcza (wymagające postawienia przecinka pomiędzy) byłoby mocno naciągane.

  • Zdam do następnej klasy, dlatego że ciężko pracuję.

60% osób piszących to zdanie popełniło błąd, rozdzielając dlatego i że. Gdyby zdanie miało jakiś kontekst, wówczas można by się zastanowić nad tym, czy występuje tu inny akcent i być może postawić przecinek pomiędzy. W takim przypadku stałego połączenia dlatego że nie rozdzielamy.

  • Wiedziałam, że ona ma rację i że warto było jej słuchać.
  • Nie usłyszał od niej ani że przeprasza, ani że jej przykro.

Tutaj tylko 40% przypadków obarczone było błędem. Chyba czujemy, że przecinek przed że stojącym obok spójników łącznych nie pasuje.

  • Żałowałam trochę, że poprzednio nie trafiłam do edukacji jako nauczycielka (…).
  • Przychodziłam tutaj (…) za każdym razem w nadziei, że coś się stanie, że wpadniemy na siebie niby to przypadkiem (…).

Przykłady tego rodzaju okazują się najprostsze dla użytkowników języka pisanego. Wyniki mojej ankiety nie notują tutaj żadnego błędu! Brawo!

Najwięcej błędów pojawia się w połączeniach typu dlatego że, zwłaszcza że. W tym miejscu pokutuje nieświadomość zasad wyniesiona (o zgrozo!) ze szkoły. Co ciekawe, pojawił się też błąd związany z przecinkiem przed jako – akurat w tym miejscu niepotrzebnym. Ale o tym innym razem.

Nic straconego. W szkole zawsze można zmienić metody nauczania, aby lepiej docierać do uczniów, dorośli mogą sami poszukać odpowiedzi na swoje pytania. Może w tym miejscu się odnajdziesz? Zapraszamy!