Przecinek przed „oraz”

Przecinek przed „oraz” - jakpisac.pl
Przecinek przed „oraz” – jakpisac.pl

W szkole uczono nas zasady, że przecinek przed oraz (tak jak przed i) nie jest potrzebny. O ile w prostych pojedynczych zdaniach zasada ta ma rację bytu, o tyle w zdaniach złożonych lub po prostu bardziej skomplikowanych – już nie zawsze. Przecinek przed „oraz” niejednokrotnie jest potrzebny. Kiedy?

Kiedy postawić przecinek przed oraz?

Przecinek przed oraz stawiamy, gdy:

  • występuje w zdaniu po zdaniu podrzędnym albo wtrąceniu:

Przyjechali z nami Krzysiek, który jest chory, oraz Marcin.

Obiecałem im jabłka, żeby nabrali sił, oraz trochę czekolady.

Dlaczego ma to sens? Dobrze to widać zwłaszcza w drugim przykładzie. Gdyby przed oraz nie postawić przecinka, zdanie mogłoby zostać zrozumiane w następujący sposób:

Obiecałem im jabłka. (Dlaczego?) Żeby nabrali sił i żeby nabrali trochę czekolady.

Oczywiście jest to zupełnie nielogiczne, stąd potrzeba postawienia przecinka.

  • spójnik oraz zostaje użyty w zdaniu kilka razy i pełni wówczas taką samą funkcję:

Do restauracji weszli Jurek oraz Kasia, oraz Wiktoria.

Należy zabrać ze sobą chleb oraz kiełbaski, oraz ketchup.

Tutaj realizowana jest zasada, że przed podwojonymi spójnikami w tej samej funkcji stawia się przecinek. Podobnie jest w przypadku albo, ani itd.

Kiedy nie stawiać przecinka przed oraz?

  • Nie postawimy przecinka przed oraz w następujących zdaniach:

Maciej oraz Robert zaprosili nas na koncert.

Zwykle czytam książki oraz oglądam dobre filmy.

Tutaj oraz występuje w zdaniu pojedynczym po raz pierwszy (przykład pierwszy) i jest spójnikiem współrzędności (przykład drugi).

  • W takich przypadkach również przecinek jest niepotrzebny:

Marysia oraz Karol oglądali wystawy sklepowe oraz zastanawiali się nad zakupem.

Na egzamin przygotujcie się z baroku oraz oświecenia albo romantyzmu oraz pozytywizmu.

Wątpliwości dotyczące przecinka przed oraz

  • Dlaczego w powyższych przykładach nie ma przecinka przed oraz, skoro spójnik się powtarza? Ponieważ użyty za drugim razem nie pełni funkcji analogicznej do pierwszego oraz.

W pierwszym zdaniu: pierwsze oraz tworzy podmiot szeregowy (Marysia oraz Karol), kolejne jest spójnikiem zdania współrzędnie złożonego (oglądali oraz zastanawiali się).

W drugim przykładzie: pierwsze oraz pokazuje równorzędność pomiędzy barokiem a oświeceniem, drugie – miedzy romantyzmem a pozytywizmem. Nie ma tutaj jednak równorzędności pomiędzy oświeceniem a romantyzmem (rozdziela je spójnik albo), aby można było postawić przecinek przed oraz powtórzonym.

  • A kiedy w zdaniu już jest i, to czy oraz (w funkcji i) powinno zostać poprzedzone przecinkiem? To ciekawe pytanie. Można powiedzieć, że jedno z tych pochodzących od „czepialskich”. Ale po co tak mówić, skoro ten, kto się nad tym zastanawia (korektor, pisarz, copywriter, nauczyciel, uczeń) ma zupełną rację, że to robi!

Jeśli się zagłębić w zasadę (która brzmi: przecinek stawiamy przed spójnikami powtórzonymi, które pełnią identyczną funkcję), to odpowiedź nasuwa się sama. Przecinka przed oraz, które występuje jako drugie (po i), nie stawiamy. Zasada dotyczy spójników powtórzonych, a nie synonimicznych. Czyli:

Kupił jej czekoladki oraz róże, oraz jej ulubiony likier. – przecinek przed drugim oraz jak najbardziej potrzebny!

Kupił jej czekoladki i róże oraz jej ulubiony likier. – przecinek przed (już nie drugim, ale pierwszym) oraz nie jest potrzebny.

Tudzież to inaczej i, oraz

Wyraz tudzież to coraz rzadziej stosowany w swoim prawidłowym znaczeniu spójnik. Problem z nim polega na tym, że zamiast zostawić go do tekstów pisanych, a w języku mówionym uznać za przestarzały, używamy go, zmieniając jego znaczenie.

  • Tudzież to zamiennik dla spójników i, oraz:

Chłopcy tudzież dziewczynki przygotowali salę na andrzejki.

  • Nigdy natomiast nie zastępuje on spójników lub, albo, choć często można spotkać się z takim użyciem:

Kupię w prezencie ciepły sweter tudzież ocieplaną bluzę.

To zdanie (rozumiane zgodnie z zasadami: tudzież = i) zawiera błąd logiczny. Raczej nikt nie kupuje i ciepłego swetra, i ocieplanej bluzy jednocześnie.