Kropka w zapisie dat cyframi rzymskimi

Kropka w zapisie dat cyframi rzymskimi | jakpisac.pl
Kropka w zapisie dat cyframi rzymskimi | jakpisac.pl

Jednym ze sposobów na zapisanie daty jest użycie cyfr rzymskich: I – styczeń, V – maj, X – październik itd. Trzeba pamiętać, że wówczas między dniem, miesiącem i rokiem nie potrzebna jest kropka. Zapis powinien wyglądać tak:

  • 15 V 2018 r.,
  • 21 XII 1873 r.,
  • 14 II 2000 r.

Błędny jest zapis:

15.V.2018 r., 21.XII.1873 r., 14.II.2000 r.,

jak również ten z użyciem łącznika:

15-V-2018 r., 21-XII-1873 r., 14-II-2000 r. (brak przekreślenia w tym miejscu jest spowodowany potrzebą zachowania wyraźnego zapisu)
Błędny zapis wynika prawdopodobnie z zasady, jaka rządzi podczas zapisywania dat za pomocą cyfr arabskich, czyli 15.05.2018 r., 21.12.1873 r., 14.02.2000 r. W takim przypadku kropka jest niezbędna po cyfrach określających dzień i miesiąc.

Nazwy wydarzeń historycznych i aktów dziejowych

Podobnie jak w przypadku obrzędów Polacy mają problem z prawidłowym zapisem nazw wydarzeń historycznych. Powaga wydarzenia sugeruje, że powinno się je zapisywać z użyciem wielkiej litery, zasady jednak mówią inaczej.

Nazwy wydarzeń historycznych zapisujemy od małej litery:

  • bitwa pod Grunwaldem,
  • I wojna światowa,
  • II wojna światowa,
  • hołd pruski,
  • porozumienia sierpniowe,
  • rewolucja francuska,
  • wyjątek: Bitwa Warszawska.

Istnieje, co prawda, możliwość zapisu wielką literą, ale tylko wtedy, gdy robimy to ze względów uczuciowych.

Nazwy, których metaforyczne znaczenie przyjęło się w mowie, zapisujemy od wielkiej litery, np.:

  • Wiosna Ludów,
  • Cud nad Wisłą,
  • Praska Wiosna,
  • Okrągły Stół.

Od wielkiej litery zapisujemy także nazwy ważnych miesięcy w polskiej historii, np. Czerwiec ’56, Grudzień ’70.

Pisownia cząstek niby i quasi

Cząstki wyrazowe niby- i quasi- nie są przedrostkami. Trzeba pamiętać, że pisze się je z łącznikiem:

  • niby-poeta, niby-muzyk, niby-Amerykanin, quasi-definicja, quasi-sądy, quasi-nauka.

Wyjątek od tej reguły stanowi użycie cząstki niby w naukowym terminie biologicznym, np.:

  • nibygwiazda, nibynóżka.

W przypadku, gdy chcemy za pomocą przyimka niby porównać ze sobą dwa elementy, wówczas piszemy tę cząstkę jako osobny wyraz, np.:

  • Niby rodzina, ale nie znamy się.
  • Jest ciężki niby kamień.

Nazwy obrzędów i świąt

Obrzędy nie są tym samym co święta. Mylenie tych dwóch rożnych okazji sprawia, że popełnia się błędy w pisowni.

Obrzędy mają charakter zwyczajowy, natomiast święta mają swoje stałe miejsce w kulturze. Od małej litery zapisujemy nazwy obrzędów, zwyczajów oraz zabaw:

  • walentynki,
  • sylwester,
  • andrzejki,
  • mikołajki,
  • ostatki.

Natomiast od wielkiej litery zaczynamy nazwy świąt:

  • Boże Narodzenie,
  • Wielkanoc,
  • Boże Ciało,
  • Wszystkich Świętych,
  • Dzień Ojca,
  • Dzień Babci,
  • Święto Niepodległości,
  • Nowy Rok (ale już nowy rok jako określenie roku zmieniającego swą liczbę).

Kropka a jednostki miar i wag

W skrótach nazw jednostek miar i wag w języku polskim nie stawia się kropek. Dzięki temu można odróżnić np. tonę od tomu. Wygląda to tak:

  • 1 t – jedna tona,
  • t. 1 – tom pierwszy.

Pozostałe skróty jednostek zapisujemy w sposób następujący:

  • mm – milimetr,
  • cm – centymetr,
  • m – metr,
  • km – kilometr,
  • g – gram,
  • dag – dekagram,
  • kg – kilogram,
  • t – tona,
  • s – sekunda (także sek.),
  • min – minuta,
  • h – godzina (także godz.),
  • mln – milion,
  • mld – miliard,

Także jednostki pieniężne zapisujemy bez użycia kropki:

  • gr – grosz,
  • zł – złoty.

Używanie wyrazów ilość i liczba

Zasada jest prosta. Ilość odnosi się do rzeczowników niepoliczalnych (takich, których nie da się policzyć), np.

  • ilość mleka, ilość emocji, ilość trawy, ilość kwiatów (na łące).

Liczbę natomiast da się określić konkretnie, dlatego odnosi się do rzeczowników policzalnych, np.liczba studentów, liczba kwiatów (w wazonie), liczba programów w telewizji.

Wielka i mała litera w nazwach narodów, ras, mieszkańców terenów geograficznych

Wielką literą piszemy:

  • nazwy (ewentualnych) mieszkańców planet – Marsjanin, Ziemianin,
  • nazwy mieszkańców kontynentów – Amerykanin, Europejczycy,
  • nazwy przedstawicieli ras – Murzyn, Eskimosi, Mongoł,
  • nazwy mieszkańców krajów – Polak, Polacy, Ukrainiec, Portugalczycy,
  • nazwy mieszkańców regionów – Ślązak, Pomorzanin, Kaszubka, Bawarczyk.

Małą literą piszemy:

  • nazwy mieszkańców miast i wsi – rzeszowianin, rzymianin (mieszkaniec Rzymu), moskwianin, zalipianka, prażanin (mieszkaniec miasta Praga),
  • nazwy mieszkańców dzielnic – żoliborzanin, prażanin (mieszkaniec dzielnicy Praga).

Nie z rzeczownikami

Zasada mówi, że partykułę nie z rzeczownikami piszemy łącznie. Przykłady notowane przez słownik to:

  • niepodobieństwo, niepogoda, niepokój, niemetal, niełaska itd.

Także w przypadkach nienotowanych przez słowniki, czyli takich, kiedy tworzymy nowe wyrazy, nie z rzeczownikami piszemy łącznie, np.

  • nienauczyciel, niemag, nie kucharz, niematka.

Tworząc nowe wyrazy przez połączenie rzeczownika z partykułą nie, trzeba uważać na edytor tekstowy Worda. Rozdziela on automatycznie takie połączenia.

Gerundia to inaczej rzeczowniki odczasownikowe. Są one często mylone z czasownikiem i z tego powodu pisze się je z nie osobno.  Prawidłowa pisownia to pisownia łączna:

  • niegotowanie, niepisanie, nieczytanie.

Kiedy nie pisze się nie z rzeczownikami łącznie? W dwóch przypadkach:

  • kiedy rzeczownik pisany jest wielką literą, używamy łącznika:

nie-Belg, nie-Francuz,

  • kiedy przeciwstawiamy:

To nie córka, ale matka. Są do siebie podobne.

Zapytaj nie nauczyciela, ale rodzica, dlaczego on się tak zachowuje.

Skrócone formy liczebnika

Skrócone formy liczebnika stosujemy, podając daty, a konkretniej rok. Często zamiast posłużyć się całą formą w roku 1973, mówimy w roku ’73. O ile w mowie takie użycie będzie zrozumiałe (zwykle bowiem mówi się tak o latach XX wieku i wynika to z kontekstu), o tyle w piśmie konieczne jest użycie apostrofu:

Skrócone formy liczebnika – przykłady

  • 1973 r.’73 r.,
  • 1999 r. – ’99 r.

Wiele wydarzeń historycznych nosi zwyczajowo nazwę z wykorzystaniem roku. Wtedy koniecznie należy pamiętać o apostrofie:

Sierpień ’80 (nie: Sierpień 1980; chyba że chodzi nie o nazwę wydarzenia historycznego, ale o wskazanie daty, wówczas piszemy od małej litery i pełną formę liczebnika: sierpień 1980), 

Czerwiec ’56 (nie: Czerwiec 1956, jw.).

W każdym razie

Często spotykamy się w polszczyźnie mówionej z użyciem wyrażenia w każdym bądź razie. Jest ono niepoprawne. Powstało z połączenia dwóch innych wyrażeń o podobnym znaczeniu: w każdym razie i bądź co bądź.

Wystarczy zapamiętać, że:

  • w każdym bądź razie – nielogiczne wyrażenie,
  • w każdym razie – według Wielkiego słownika poprawnej polszczyzny PWN pod red. A. Markowskiego wyrażenie to oznacza ‘tak czy owak, jednakże, mimo wszystko’; jak najbardziej poprawne wyrażenie.

Zatem poprawne jest następujące użycie:

  • Ja w każdym razie przyjdę do ciebie z zeszytami.
  • Co by nie mówić, w każdym razie oni nie mają racji.

Podobnie jak:

  • Jesteś chora – w takim razie pójdę do sklepu za ciebie.
  • Odrobiliście zadanie, w takim razie przechodzimy do tematu lekcji.